Jij hoort erbij

Op uitnodiging van het College voor de Rechten van de Mens en de Vlaamse zusterorganisatie Unia (Interfederaal Gelijkekansencentrum) mocht ik op 8 en 9 oktober deelnemen aan de International Conference on the Evolution towards an Inclusive Education System. Deze conferentie werd in Brussel gehouden. Boeiende dagen met interessante sprekers zoals de professoren Mel Ainscow en Julie Allan. Samen spreken en nadenken over hoe we inclusief onderwijs in Nederland en Vlaanderen kunnen steunen en verder kunnen helpen ontwikkelen is natuurlijk goed. Tegelijkertijd is de realiteit in Nederland dat we het speciaal (basis) onderwijs in verschillende regio’s weer zien groeien. Dit ondanks het feit dat ook ons land het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap heeft geratificeerd. Artikel 24 van dit verdrag spreekt zich immers uit voor inclusief onderwijs zoals het toezichthoudend VN-Comité beschreef dat “two systems of education: mainstream and special/segregated education systems” in strijd is met dit artikel. Naar de letter staat hier dat het Nederlandse onderwijsstelsel strijdig is met het verdrag dat door Nederland is geratificeerd.

In november 2013 hield het European Agency for Special Needs and Inclusive Education een conferentie om het open debat over inclusief onderwijs te stimuleren. Een conferentie met alle relevante stakeholders. Eén van de conclusies was dat inclusief onderwijs wordt gezien als een concept in ontwikkeling. Er is gewerkt aan de hand van 5 kernboodschappen:

  • Zo vroeg mogelijk
  • Inclusief onderwijs is goed voor iedereen
  • Hooggekwalificeerde professionals
  • Ondersteuningssystemen en financieringsmechanismen
  • Betrouwbare gegevens

Zie: https://www.european-agency.org/sites/default/files/Five_Key_Messages_for_Inclusive_Education_NL.pdf

Tijdens de genoemde conferentie in Brussel hebben we een viertal barrières besproken die we tegen komen bij het realiseren van inclusief onderwijs:

  • Visie en strategie voor de lange termijn
  • Personeel
  • Budget
  • Transitie

Veel gepraat met allerlei deskundigen en direct betrokkenen. Goede gesprekken en nadenken over het zetten van volgende stappen. Noodzakelijk om wetenschap, praktijk, politiek en ervaringen met elkaar te verbinden. Tegelijkertijd moet er ook iets concreets gebeuren. Er ligt een opdracht voor het Nederlandse onderwijs. Inclusief onderwijs is de naam van deze opdracht. Inclusief onderwijs dat door Unesco en de Raad van Europa wordt aanbevolen. Niet alleen vanwege de rechten van kinderen met een handicap, maar ook om een antwoord te geven op de toenemende diversiteit van onze schoolpopulatie.

In Nederland is er volop discussie over het onderwijs. Er zijn allerlei stromingen van meer traditioneel tot vernieuwend en er is sprake van werkdruk en een lerarentekort. Dit ontslaat ons echter niet van de plicht om stappen te zetten richting inclusief onderwijs. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om hieraan te werken zodat kinderen diversiteit zien en ervaren. Elke situatie en elke school is anders en kent een andere context, maar iedereen kan morgen een stap zetten op weg naar inclusief onderwijs. Ik hoop dat meer besturen en teams met elkaar het gesprek over deze stap aangaan en mogelijkheden gaan zien om verder te werken aan integratie richting inclusie. Wat zou het mooi zijn als er in Nederland geen kind meer de wijk of het dorp uit moet om op een andere plaats onderwijs te ontvangen dan zijn of haar vriendjes. Wat zou het mooi zijn als tegen ieder kind gezegd kan worden: “Jij hoort erbij!”

Advertenties

Het ligt soms wel aan het kind of de ouder of de leerkracht of ……

Vandaag werd mijn aandacht getrokken door een gastopinie in BNdeStem (12-09-2018). De bijdrage heeft als titel “Het ligt niet aan het kind of aan de ouders”. De schrijfster is van mening dat er in de media ten onrechte gesproken wordt over kleuters die thuis geen regels meer aangeleerd krijgen en probleemkleuters worden genoemd omdat ze thuis te weinig aandacht krijgen. De teneur van het artikel is dat de kleuter er toch ook niets aan kan doen dat er op school regels gelden waarover nog nooit iemand je heeft verteld. Dat je dan op school boos of verdrietig gedrag laat zien is iets waar je toch niets aan kunt doen? Het lijkt er op dat er vervolgens nog een beschuldigende vinger naar het onderwijs gaat, want de leerkracht moet immers zien dat de betreffende kleuter juist een arm om zich heen nodig heeft en een knuffel verdient. Als het boze en verdrietige gedrag blijft dan doet de leerkracht het fout en ga je naar een speciale school waar het ook al niet fijn is. Maar gelukkig is er een oplossing: de kindercoach. Iedere school zou, volgens de schrijfster, kindercoaches moeten inschakelen die tijd en deskundigheid hebben om naar kinderen te kijken en met ze te praten.

Tot zover mijn samenvatting van dit artikel.

De schrijfster (ook een kinder- en gezinscoach) vergeet dat elke leerkracht aandacht heeft voor kleuters die voor het eerst naar school gaan en ook de ouders spreekt. Veel kleuters hebben overigens al in peutergroep of kinderopvang geleerd dat er andere regels kunnen gelden dan thuis. Er is tijd om te wennen en ja in een grote groep is dat soms lastig. Maar beste kindercoach, soms kunnen kinderen gewoon ook even strontvervelend zijn en ligt het wel aan het kind. En beste kindercoach, soms ligt het wel aan ouders die om welke reden dan ook even niet in staat zijn om de juiste opvoeding te geven. En ja, beste kindercoach, soms zijn er ook leerkrachten die het niet goed doen. Kortom, gewoon even met beide beentjes op de grond. Kinderen groeien op in verschillende situaties (thuis, de buurt, familie, school etc.). Elke situatie kent een eigen dynamiek en (ongeschreven) regels. Daarmee om leren gaan hoort gewoon bij opgroeien. Dat gaat inderdaad niet altijd vlekkeloos en soms is er extra inspanning nodig. Het is echter echt niet zo dat al die kleuters die het af en toe even moeilijk vinden het stempel “probleemkleuter” krijgen en een therapie van een kindercoach nodig hebben. Mogen kinderen nog verschillen? Mogen kinderen leren omgaan met nieuwe situaties? Mogen kinderen leren dat het niet altijd even makkelijk is en dat het soms wat minder leuk is? Zullen we ook de meester en juf weer vertrouwen in hun werk en pedagogische opdracht? Zij kijken immers ook (observeren noemen we dat) en hebben ook deskundigheid. Dit is niet voorbehouden aan een kindercoach….. Laten we dure tijd van coaches, therapeuten, begeleiders etc. alleen daar gebruiken waar het echt niet anders kan. Laten we eens gaan accepteren dat kinderen (gelukkig) verschillen en dat zogenaamd “normaal gedrag” niets anders is dan dat we gemiddeld vinden.

O ja, er was 1 gedeelte van een zin in de bijdrage waar ik het wel mee eens ben. Ergens staat namelijk dat “het te maken heeft met de eisen van deze tijd”. Dat zou wat mij betreft een betere bijdrage als gastopinie opleveren. Laten we gaan nadenken over de effecten van het prestatiedenken, het “heilige moeten” en het afrekenen waaraan we onze kinderen en onszelf bloot stellen. Laten we eens meer ruimte geven voor ontdekken door te spelen en te genieten. En ja, regels zijn nodig en het is echt niet altijd leuk om je er aan te houden…..

InkedHet ligt niet aan het kind of aan de ouders - BNdeStem 120918

It takes a village to raise a child

Intussen kent bijna iedereen deze van oorsprong Afrikaanse uitspraak. Vandaag werd ik geraakt door wat ik zag in de Roosendaalse wijk Langdonk. In het kader van de buitenspeeldag werd in het centrum van de wijk een huttendorp gebouwd en was er gelegenheid tot veel samen spelen. Kinderen, ouders, jongeren, leerkrachten, pedagogisch medewerkers, jongerenwerkers, opa’s en oma’s………. Iedereen was samen bezig en talenten werden bij elkaar (jong en oud) ontdekt en gebruikt om samen te spelen en te bouwen. Bouwen aan een “village”, bouwen aan de “community”. Vanuit vreedzame school De Kroevendonk bouwen we zo samen met het jongerenwerk van Boost en andere partners aan een vreedzame wijk. Het leren van kinderen is immers niet beperkt tot dat wat er zich binnen de schoolmuren afspeelt. Opgroeien en leren doe je samen in een samenleving waarin ieder zijn of haar plekje heeft en gewaardeerd wordt. In Langdonk was zichtbaar en voelbaar hoe dit kan.

 

 

Kijken in de professionele spiegel

Via Facebook kwam dit weekend een filmpje langs. Dit filmpje is in 2016 door Unicef geplaatst met de boodschap “Change starts when you choose to care.” Een indringend, maar vooral confronterend filmpje. Het laat me niet los en misschien juist wel omdat ik mezelf realiseer dat ook ik me ongetwijfeld laat leiden door uiterlijk in mijn oordeel. In de week dat je een presentatie houdt over inclusie, zelf geconfronteerd worden met een filmpje dat je laat zien hoe je zelf misschien wel meer uitsluit dan je denkt. Het laat me dit weekend niet los en doet me ook denken aan de ophef over profileren bij de politie van ruim een jaar geleden. In de NRC van 11 december 2017 valt te lezen dat de politie sinds kort expliciete instructies heeft opgesteld om ongeoorloofd profileren met betrekking tot huidskleur, afkomst en religie te voorkomen. Etnisch profileren wordt hiermee tegengegaan hopen de opstellers van dit handelingskader. Terwijl er van alle kanten commentaar kwam op de politie op dit profileren doet volgens mij iedereen in de samenleving aan profileren. Wie gaat er niet eerst af op uiterlijk?

Vanmorgen werd in onze kerk een nieuwe dominee voorgesteld. Ik durf te zeggen dat net als ik een heleboel mensen een inschatting probeerden te maken. Wat voor figuur is die nieuwe dominee? Ik denk ook dat op grond van het uiterlijk het eerste beeld werd bepaald. Hoe we ook zeggen tegen uitsluiten en voor inclusie zijn, het uiterlijk (de eerste indruk) zorgt ervoor dat er een beeld van de ander ontstaat. In veel gevallen zullen we zelfs naar dit beeld gaan handelen. In de natuur zien we dit overigens elke keer weer terugkomen. Als ik door de natuur loop zie ik verschillende mannetjesvogels zich al imponerend gaan gedragen naar de vrouwtjes. Ze zetten hun mooiste veren op. Uiterlijk, kunstige vliegbewegingen, gedrag is belangrijk.

Als onderwijsmens denk ik dan gelijk aan ons gedrag als leraren. Dat interactie en relatie belangrijk is in het onderwijs weten we. Tegelijkertijd weten we ook al heel lang dat de verwachtingen van een leraar invloed hebben op het succes van leren. Rosenthal en Jacobson ontdekten dit al in 1968. Er zijn veel vervolgonderzoeken gedaan en elke keer blijkt opnieuw het effect van een “self-fulfilling prophecy”. Het is belangrijk om als professional regelmatig in de professionele spiegel te kijken. Hoe zie ik mijn leerlingen? Laat ik mij leiden door wat ik letterlijk zie (uiterlijk) en het wel of niet hebben van een bepaalde klik? Stevens (2002) beschreef hoe leerlingen gaan voldoen aan de verwachtingen van een leraar. Welke verwachtingen hebben we als leraar van onze leerlingen? Hebben we hoge verwachtingen van leerlingen waar je een mindere klik mee hebt? Wat is het effect van het indelen van leerlingen in groepje 1, 2 of 3 zoals verschillende methodes en groepsplannen adviseren? Zouden allebei de meisjes uit het filmpje dezelfde kansen krijgen in jouw groep? De kinderen in onze scholen hebben er recht op dat ze juffen en meesters hebben die regelmatig in de professionele spiegel kijken en van elk kind hoge verwachtingen hebben.

Denk inclusief

Onderstaand blog verscheen als artikel in het magazine passend onderwijs (december 2017) als voorbereiding op het PO congres op 6 februari 2018 (pocongres.nl). Het artikel is ook te downloaden: http://www.pomagazine.nl/assets/Denk-inclusief-Artikel-PO-Magazine-2017-5.pdf

Nederland kiest voor passend onderwijs, Vlaanderen heeft zijn M-decreet

Nederland en Vlaanderen lijken te worstelen met de vraag hoe je via het onderwijs integratie van kinderen met een beperking tot stand brengt. Beide landen ondertekenden hiervoor internationale verdragen (Salamanca, 1994 en het internationaal verdrag voor de rechten van mensen met een handicap, 2007). Tijdens jaren van politiek geharrewar rond de ratificatie van dit verdrag in onze eigen politiek verscheen in september 2016 een officiële interpretatie van het toezichthoudend VN-Comité. Hieruit bleek opnieuw dat “two systems of education: mainstream and special/segregated education systems” in strijd is met artikel 24 van het zogenaamde gehandicaptenverdrag.

Hoewel het al lang duurt snapt iedereen dat je niet zomaar met een druk op de knop over kunt gaan naar inclusief onderwijs. De opgebouwde expertise in speciaal (basis)onderwijs is immers onmisbaar en het vraagt een andere manier van kijken en werken van de leraren in het regulier onderwijs. Het lijkt er echter op dat wordt geprobeerd om het huidige onderwijssysteem via passend onderwijs wat aan te passen in plaats van radicaal te veranderen. Naast het feit dat dit eigenlijk strijdig is met internationaal recht is het ook gedoemd om te mislukken. Invoering van inclusief onderwijs vraagt immers om veranderen van het onderwijsstelsel vanuit een duidelijke visie. Dat hier randvoorwaarden en geld mee gemoeid zijn spreekt voor zich. Deze randvoorwaarden en het benodigde geld vragen om politieke moed en durf vanuit het onderwijsveld. Aan het onderwijs de vraag hoe we deze maatschappelijke opdracht willen uitvoeren en ook hoe we dit kunnen uitvoeren binnen het huidige stelsel.

Historisch gezien is het begrijpelijk hoe ons huidige gescheiden onderwijssysteem tot stand is gekomen. Vanuit de roep om emancipatie in met name de zestiger jaren kwam er een roep om zorg en goed onderwijs voor iedereen. Als gevolg hiervan is gekozen voor aparte scholen als een bijna logisch gevolg op de selectie naar geloof en klasse die we kenden (of kennen?) in onze samenleving. Dit had een enorme groei van het aantal kinderen richting het speciaal (basis) onderwijs als resultaat. In schooljaar ‘92/’93 ging het om zes procent van het aantal leerlingen. We hebben het op dit moment nog steeds over zo’n vier procent van de leerlingen waarvoor geen plaats is in het regulier onderwijs. Daarnaast is de problematiek van de thuiszitters nog niet meegenomen in dit percentage.

Ons separated system is dus vanuit positieve gedachten ontstaan. Niemand is uiteraard tegen emancipatie van de kinderen met een handicap. Toch weten we intussen uit verschillende onderzoeken dat het inrichten van inclusief onderwijs een beter aanbod is. Bovendien blijkt dat dit positief is voor de ontwikkeling van alle kinderen. Uiteraard zijn voor een succesvolle uitvoering wel randvoorwaarden nodig.

Wat mij betreft is het een verkeerde keuze om wat te ‘rommelen’ in de marge en zo niet volledig te gaan voor inclusief onderwijs. Het lijkt er op dat we, gedwongen door de gemaakte politieke keuzes, direct bezig gaan met het ‘what’ zoals Sinek beschrijft en de fase van ‘why’ hebben overgeslagen. Voor mij bestaat deze ‘why’ om te beginnen uit het nadenken over je mensbeeld, je mensvisie. Een orthopedagoog waar ik tijdens mijn studie colleges van kreeg stelde de volgende vraag tijdens een van zijn lessen: “Wat is volgens jou een mens?” Hij liet deze vraag gelijk volgen met de opmerking dat je voor jezelf hier een antwoord op moest geven voor je kon gaan nadenken over je onderwijsvisie. Deze vraag kun je natuurlijk puur biologisch beantwoorden, maar er zit ook een ethische kant aan die het thema van menswaardigheid raakt. Voor mij heeft het denken over mijn mensbeeld geleid tot de conclusie dat we allemaal als mensen samen leven en dat dit samenleven consequenties heeft voor de inrichting van het onderwijs. ‘Als kinderen en jongeren niet tijdens hun schoolperiode goede voorbeelden van inclusief denken en handelen zien, hoe moeten zij zich dan ooit het inclusieve denken en handelen eigen maken, nodig voor een democratische, rechtvaardige en meer inclusieve maatschappij?’ (Schuman naar Boerwinkel).

Hoewel randvoorwaarden (en geld) belangrijke en soms onmisbare elementen zijn mogen we ons daar als onderwijs niet achter verschuilen. Vanuit visie op een inclusieve samenleving is het mogelijk om nu al stappen te zetten. Inmiddels zijn er verschillende scholen in Nederland en Vlaanderen die deze weg zijn ingeslagen.

Gastblog: Prioriteiten

Vanmorgen schreef mijn vrouw de volgende blogtekst:

Waar liggen de prioriteiten?
In BN De Stem van woensdag 6 december lees ik dat D66-Kamerlid Tjeerd de Groot bij elke school een moestuintje wil, want in een moestuin kunnen kinderen leren waar hun eten vandaan komt.
Zet dan naast dat moestuintje (ergens op het dak of zo, want ja, waar kun je het allemaal kwijt) gelijk ook maar een supermarkt neer. Over een paar jaar zien veel kinderen immers de boodschappen uit een bestelauto komen want online je boodschappen doen is in opkomst. “Waar komen dan toch de levensmiddelen echt vandaan?” Ach nee, laten we dan maar gelijk een fabriek bezoeken. Dat kunnen we dan mooi combineren met een bezoek aan een museum, want ook dat moest nog gebeuren.
Het voordeel van zo’n moestuin is wel dat we 2 vliegen in een klap slaan, want kinderen gaan hierdoor meer bewegen. Dat moet namelijk ook nog meer gebeuren op de basisschool.
En zo hebben we nog wel meer in de aanbieding waar scholen op in moeten springen en in veel gevallen als gevolg van maatschappelijke problematiek ook al op in zijn gesprongen.

Maar, waar hebben we het eigenlijk over?
In diezelfde krant lees ik namelijk ook dat in bijna 1.000 basisschoolklassen afgelopen week problemen zijn ontstaan door afwezige leraren. Zo’n 2.000 kinderen zaten op een schooldag thuis. Maar goed, als we de moestuintjes hebben dan kunnen ze daar natuurlijk heerlijk in gaan werken, toch?

Katinka Dekker
(Intern begeleider basisschool De Kroevendonk)

Inclusief onderwijs – onderwijs voor alle kinderen

Vandaag, december 2017, is het de internationale dag voor mensen met een beperking. Eerder schreef ik in een blog al dat ik niet zo’n fan ben van zogenaamde “dagen van….”. Toch begin ik dit blog nu met het noemen van deze dag. Het doet me namelijk denken aan het feit dat inclusief onderwijs soms nog ver weg lijkt terwijl het internationaal verdrag van mensen met een handicap toch aangeeft dat we die kant op moeten. Het toezichthoudend VN-Comité schreef dat “two systems of education: mainstream and special/segregated educations systems” in strijd is met artikel 24 van dit verdrag. Zie ook mijn artikel dat hierover onlangs verscheen: http://www.pomagazine.nl/assets/Denk-inclusief-Artikel-PO-Magazine-2017-5.pdf.

Er zit echter een gevaar in ons praten over inclusief onderwijs in relatie tot dit gehandicapten verdrag. Er zou namelijk de indruk kunnen ontstaan dat inclusief onderwijs alleen gaat over het integreren van kinderen met een handicap, waarbij we snel denken aan kinderen in een rolstoel of met een verstandelijke beperking. Van Hove (2000) begint als hij het concept inclusief onderwijs beschrijft met “Alle leerlingen zijn welkom in de reguliere school in de buurt.” Het benoemen van “alle leerlingen” wil ik deze keer graag benadrukken. Het gaat dus ook om de zogenaamde reguliere kinderen, kinderen die gewoon mee kunnen komen in ons onderwijsstelsel. Het gaat ook om kinderen die meer uitdaging nodig hebben of hoogbegaafd zijn. En laten we vooral niet vergeten dat het ook geldt voor kinderen uit allerlei sociale lagen van de bevolking en van verschillende etnische achtergrond. Als wij bij ons op De Kroevendonk spreken over inclusief denken in het onderwijs dan hebben we het over letterlijk alle kinderen. Je bent kind, dus ben je welkom in het reguliere onderwijs waar we elkaar ontmoeten en samen de samenleving vormen.

Laatst werd mij opnieuw de vraag gesteld of we binnen ons concept toch ook wel oog hadden voor de bekende “middenmoot” en de hoogbegaafde kinderen. Natuurlijk! Inclusief onderwijs zegt immers tegen alle kinderen dat ze welkom zijn. Overigens is het kennen van alle kinderen in je groep tegelijkertijd belangrijk en moeilijk. Zeker als je te maken hebt met een groep van 30 kinderen wat tegenwoordig geen uitzondering is. Bij het goed observeren en analyseren blijkt de zogenaamde middenmoot plotseling erg divers te zijn. Voor wat betreft de hoogbegaafde kinderen is het niet meer dan logisch dat juist bij ons op school hier speciale aandacht voor is door de specialistische ondersteuning die zij krijgen in de kangoeroebijeenkomsten. Inclusief denken en handelen binnen het onderwijs betekent dat je het onderwijs zo inricht dat alle kinderen het juiste aanbod krijgen om zich te ontwikkelen. Ine Heerink zegt het in cahier speciale onderwijszorg nr. 12(Garant, 2005) als volgt: “Laat kinderen opgroeien in een omgeving, die net zo veelvormig is als de maatschappij.